De neurocientifica Liset Menéndez de la Prida onlangs zijn boek ‘Cerebro, espacio y tiempo’ uitgebracht, waarin ze de geheimen van ons oeroude neuronale GPS ontrafelt. Dit systeem stelt ons in staat om ons in het hier en nu te oriënteren, herinneringen op te roepen en toekomstbeelden te scheppen. Menéndez de la Prida, die is opgeleid in de natuurkunde en promoveerde in de neurowetenschappen, deelt haar inzichten over de werking van ons geheugen en biedt een kritische blik op de uitdagingen waarmee de neurowetenschappen worden geconfronteerd in een snel veranderende technologische wereld.
Een Krachtig Instrument
Volgens Menéndez de la Prida beschikken we over het krachtigste orgaan in het bekende universum: onze hersenen. “Het is een geweldig instrument dat ons in staat stelt de wereld te transformeren en onszelf beter te begrijpen,” zegt ze enthousiast vanuit het Cajal Instituut in Madrid. Dit instituut, dat nu het nieuwe Centrum voor Neurowetenschappen Cajal is, heeft als doel inzicht te geven in hoe ons brein werkt, vooral als het gaat om geheugenconstructie en de impact van ziekte op deze processen.
Het Neuronal GPS
Menéndez de la Prida legt uit dat ons brein een soort biologisch triangulatiesysteem heeft dat ons helpt bij het navigeren door onze omgeving. “We hebben neuronen die gespecialiseerd zijn in het representeren van verschillende ruimtelijke locaties,” voegt ze eraan toe. Hierdoor kunnen we de weg naar huis herinneren door een mentaal model te creëren van onze omgeving, waarbij verschillende elementen zoals muren, straten en verkeerslichten een rol spelen.
Het Belang van Geheugen
In haar boek stelt ze dat geheugen de belangrijkste functie van de hersenen is. Deze wordt gevormd door emotionele ervaringen, die ervoor zorgen dat neuronen steviger met elkaar verbonden raken. Ze illustreert dit met een voorbeeld van een fotograaf die zijn herinnering van een gebeurtenis heeft ‘aangepast’ door zijn emoties en externe invloeden. Dit soort manipulatie van herinneringen laat zien hoe kwetsbaar ons geheugen kan zijn.
De Rol van Tijd
Menéndez de la Prida belicht ook het belang van tijd en hoe ons brein deze organiseert. Volgens haar is tijd een psychologisch construct dat niet altijd overeenkomt met de fysieke tijd. “Als je aandacht schenkt aan iets, verandert dat je gevoel van tijd,” legt ze uit. Dit verband tussen tijd en geheugen is cruciaal voor ons begrip van zowel het verleden als de toekomst.
Dromen en Creativiteit
Ze bespreekt verder hoe dromen ons helpen om herinneringen te reinigen en te bewerken, en hoe ze creativiteit stimuleren. Tijdens het dromen kunnen we ervaringen opnieuw combineren en nieuwe ideeën ontwikkelen, iets wat in onze wakkere staat niet altijd mogelijk is.
De Impact van Technologie
Menéndez de la Prida waarschuwt voor de gevolgen van constante blootstelling aan prikkels van technologie. “We kunnen niet voortdurend op zoek zijn naar opwinding,” zegt ze. “Het is belangrijk om te vervelen en ons brein de ruimte te geven om te ontspannen en te herstellen.” Dit is cruciaal om te voorkomen dat ons brein overbelast raakt door de snelle veranderingen in onze omgeving.
Toekomstige Gezondheidsuitdagingen
Ze wijst op de risico’s van cognitieve aandoeningen die voortkomen uit een levensstijl die ons brein belast. Stress, angst en cognitieve overbelasting zijn enkele van de problemen die kunnen ontstaan als we ons brein voortdurend onder druk zetten. “Dit alles is eigenlijk een gevolg van een ongezonde levensstijl,” merkt ze op.
Onopgeloste Vragen
Tenslotte benadrukt ze dat er nog veel te ontdekken valt over ons bewustzijn en de complexiteit van onze gedachten. Wat is de rol van identiteit in ons bewustzijn en is er een limiet aan onze cognitieve capaciteiten? Deze grote vragen blijven onbeantwoord en zijn essentieel voor de toekomst van de neurowetenschappen.
