Met diep sneeuw en temperaturen tot wel -30 graden Celsius, staat Europa een zware beproeving te wachten. Volgens recent onderzoek van klimaatwetenschappers staat de Atlantische Meridionale Omwälzzirkulation (Amoc) dichter bij een ineenstorting dan ooit tevoren gedacht. Als dit belangrijke zeestromingssysteem zou falen, kunnen de wintertemperaturen in Duitsland onvoorspelbaar koud worden. Dit lijkt een parodoxe uitkomst van de wereldwijde opwarming te zijn: terwijl de aarde opwarmt, dalen de temperaturen in het Noorden onder de niveaus van voor de industriële revolutie.
De Amoc, waar ook de Golfstroom deel van uitmaakt, fungeert als een enorme circulatiepomp en is essentieel voor het mild houden van het Europese klimaat. Water dat door de zon is opgewarmd, stroomt van tropische gebieden naar het Noorden, terwijl koud water diep in de oceaan naar het Zuiden wordt gepompt. Dit systeem zorgt ervoor dat Noord-Europa aanzienlijk mildere temperaturen ervaart in vergelijking met andere gebieden op dezelfde breedtegraad.
De Gevolgen van een Amoc-Kollaps
Zonder de Amoc zouden de winters in Duitsland veel strenger zijn. Onderzoek heeft aangetoond dat Hamburg elke tien jaar op -30 graden kan vallen, terwijl München jaarlijks 137 vorstnachten kan verwachten. In Berlin zouden de temperaturen zelfs op 40 dagen per jaar niet boven het vriespunt komen. Dit scenario is gebaseerd op een veronderstelde global warming van twee graden Celsius in combinatie met de ineenstorting van de Amoc.
Wetenschappers hebben eerder gedacht dat de kans op een ineenstorting van de Amoc erg klein was. Echter, recent onderzoek, uitgevoerd met geavanceerde klimatologische modellen, heeft andere conclusies getrokken. Volgens Stefan Rahmstorf van het Potsdam-Instituut voor Klimafolgenforschung, die betrokken was bij de studie, kan de kans op een Amoc-samenbraak onder hoge CO2-uitstoot zelfs oplopen tot 70 procent.
Tijd Tikt: De Kipppunten
In simulaties die gedaan zijn door klimaatwetenschappers, wordt de ineenstorting van de Amoc uitgelokt door een kipppunt. Naarmate de zeeën in het Noorden warmer worden door klimaatverandering, wordt het oppervlaktewater lichter en daalt het minder goed. Dit verzwakt het hele stromingssysteem, doordat er steeds minder warm, zout water uit het Zuiden het Noorden bereikt. Een verandering in zoutgehalte maakt het water nog lichter en creëert zo een zichzelf versterkende terugkoppeling. De tijd om dit te voorkomen, is echter beperkt. Het kipppunt wordt binnen enkele decennia verwacht, afhankelijk van de regio’s in de Noord-Atlantische zee.
Wat te Verwachten na 2100?
Na het bereiken van het kipppunt, tussen de 50 en 100 jaar later, kunnen de Amoc-stromingen volledig stoppen. De warmteoverdracht die de oceaan in het uiterste Noorden van de Atlantische Oceaan afgeeft, zal enorm afnemen. Volgens de huidige modellen kan de temperatuur van het water in dit gebied dalen tot minder dan 20 procent van het huidige niveau.
Rahmstorf wijst erop dat er al aanwijzingen zijn dat de Amoc zich aan het verzwakken is. Hij waarschuwt dat dit risico niet genegeerd mag worden, aangezien de veranderingen in de Atlantische stromingen kunnen leiden tot enkele van de meest dramatische klimaatveranderingen in de recente aardgeschiedenis. Dit fenomeen beperkt zich echter niet alleen tot Europa; ook andere regio’s kunnen te maken krijgen met aanzienlijke veranderingen in neerslagpatronen, wat kan leiden tot overstromingen of droogtes.
Bovendien stelt hij dat het waarschijnlijk is dat de huidige inschattingen van de kans op de Amoc-kollaps nog te laag zijn. De standaardmodellen houden geen rekening met het extra zoetwater van het smelten van het Groenlandse ijs, wat het systeem mogelijk verder zou kunnen verzwakken. Als de circulatie van de Atlantische oceaan eenmaal stopt, kan het eeuwen tot duizenden jaren duren voordat deze hersteld kan worden.
Wat de toekomst ook mag brengen, één ding is zeker: we staan voor een uitdagende en onzekere tijd als het gaat om de klimaatsystemen van onze planeet.
