Op deze Hubble-foto lijken twee sterrenstelsels innig te dansen, maar niets is minder waar: het is puur toeval. Deze stelsels staan niet naast elkaar, maar achter elkaar, met een enorme afstand van maar liefst 610 miljoen lichtjaar. Dit fenomeen staat bekend als ‘Arp 4’; een kosmische illusie.
Het is een prachtig kosmisch tafereel dat ons laat zien hoe schijn kan bedriegen. Het grotere stelsel heeft een blauwe, warrige gloed, terwijl het kleinere ernaast een heldere, strak gedraaide spiraalvorm heeft. Hoewel deze week de Hubble-ruimtetelescoop dit paar toont in het sterrenbeeld Walvis (Cetus), blijkt dat deze twee sterrenstelsels niet elkaars buren zijn. In feite bevinden ze zich in een galactische ‘langeafstandsrelatie’ waar geen enkele boodschappendienst tegenop kan.
Een Toevallige Samenstand op Kosmische Schaal
De ogenschijnlijke nabijheid van deze twee stelsels is een optisch bedrog. Het grote, zwakke en onregelmatig gevormde stelsel staat op een afstand van 65 miljoen lichtjaar van de aarde. Zijn kleinere, heldere metgezel is echter een sterrenstelsel dat zich op maar liefst 675 miljoen lichtjaar afstand bevindt. Dit betekent dat ze fysiek niets met elkaar te maken hebben. Ons aardse perspectief zorgt ervoor dat ze toevallig op één lijn aan de hemel staan.
Waarom heet dit sterrenstelsel ‘Arp 4’?
De naam Arp 4 verwijst naar de Atlas of Peculiar Galaxies, een catalogus samengesteld door astronoom Halton Arp in de jaren ’60. Hij verzamelde opmerkelijke foto’s van sterrenstelsels om de evolutie ervan beter te kunnen bestuderen. Arp 4 is het vierde object in deze lijst en valt in de categorie van sterrenstelsels met een lage oppervlaktehelderheid.
De Warboel aan Sterrenstelselnamen Ontrafeld
Waarom hebben deze stelsels geen herkenbare namen zoals ‘Andromeda’? Sterrenstelsels worden in verschillende catalogi vermeld, elk met hun eigen systematiek en publicatiejaar. Dit zorgt ervoor dat niet elk object in elke catalogus voorkomt. Daarom kom je soms verschillende coding tegen als we deze objecten beschrijven.
De Morfologie van de Twee Sterrenstelsels
Als we naar de vorm van deze stelsels kijken, zien we dat ze tot verschillende klassen behoren. Het achtergrondstelsel is een voorbeeld van een SAb-stelsel, een spiraalstelsel zonder centrale balk. Het nabije voorgrondstelsel daarentegen heeft een onregelmatige vorm en vertoont kenmerken van een magelhaense wolk.
Een Mogelijk Actief Hart in het Nabije Stelsel
Een intrigerend detail over Arp 4 is dat astronomen vermoeden dat het een actieve galactische kern herbergt. Dit betekent dat er in zijn centrum, mogelijk rond een superzwaar zwart gat, enorme hoeveelheden energie worden uitgestraald. Deze ontdekking doet ons beseffen dat zelfs ‘zwakke’ en ‘onregelmatige’ stelsels krachtige motoren in hun kern kunnen verbergen.
Met deze verbluffende Hubble-foto worden we herinnerd aan de scale van het heelal en de valstrikken van ons perspectief. Wat eruitziet als een kosmisch koppel, blijkt een eenzame, onregelmatige reus op de voorgrond en een verre spiraal op de achtergrond. Het is een fascinerend voorbeeld van de wonderen en mysteries van het universum.
